บาดแผล และการดูแลบาดแผล

ศุภิสรา สุวรรณชาติ

บาดแผล หมายถึง ภาวะที่ผิวหนังของร่างกายถูกทำลาย หรือมีการฉีกขาดเกิดขึ้น

ชนิดของบาดแผล

    1. แบ่งตามเชื้อโรคที่มีในบาดแผลได้เป็น 2 ชนิด คือ
      1. แผลสะอาด เป็นแผลที่ไม่มีเชื้อโรค เช่น แผลผ่าตัด แผลเหล่านี้เนื้อเยื่อของแผลจะมีสีชมพู อมแดง
      2. แผลติดเชื้อ เป็นแผลที่มีการปนเปื้อนเชื้อโรค จึงทำให้เกิดการติดเชื้อ แผลจะมีการอักเสบโดยมีอาการ คือ แดง ร้อน บวม ปวด หลังจากนั้นจะเกิดหนองขึ้น
    2. แบ่งตามลักษณะการทำลายของผิวหนัง
      1. แผลปิด เป็นแผลที่เกิดขึ้นโดยไม่มีการฉีกขาดของผิวหนัง หรือเยื่อเมือก แต่หลอดเลือดฝอยใต้ผิวหนังมีการฉีกขาด มีเลือดไหลซึม มองเห็นรอยเลือดเขียวคล้ำตามผิวหนัง แผลเหล่านี้ให้การดูแลโดย ในวันแรกหลังบาดเจ็บให้ประคบด้วยความเย็น หลังจากนั้นจึงประคบด้วยความร้อน
      2. แผลเปิด เป็นแผลที่มีการฉีกขาดของผิวหนัง
    3. แบ่งตามลักษณะแผล
      1. แผลถลอก เป็นแผลที่มีการทำลายเฉพาะชั้นผิวหนังมีเลือดไหลซึม ดูแลโดยล้างทำความสะอาด เช็ดรอบๆ บาดแผลด้วย 70%แอลกอฮอลล์ เช็ดภายในแผลด้วยน้ำต้มสุก หรือน้ำเกลือ แล้วป้ายด้วย เบตาดีน ไม่ต้องปิดแผล แผลจะแห้ง และตกสะเก็ดหายได้เร็ว
      2. แผลฟกช้ำ ผิวหนังชั้นบนไม่ฉีกขาดแต่หลอดเลือดใต้ผิวหนังมีการฉีกขาดมีเลือดออกอยู่ภายใน แผลจะมีลักษณะบวมช้ำต่อมาเป็นรอยเขียวช้ำ ให้การดูแลโดยวันแรกหลังได้รับบาดเจ็บให้ประคบด้วยความเย็น เช่น น้ำเย็น, น้ำแข็ง หลังจากนั้นจึงประคบด้วยน้ำร้อนในวันรุ่งขึ้น
      3. แผลตัด เช่น ถูกมีดบาด มีลักษณะปากแผลแคบแต่ยาว แผลเหล่านี้จะหายเร็ว เพราะขอบแผลชิดกัน
      4. แผลฉีกขาด ขอบแผลมักไม่เรียบ โดยทั่วไปแพทย์จะตัดแต่งขอบแผลให้เรียบ และชะล้างสิ่งปนเปื้อนในแผลออก เพื่อให้แผลหายเร็ว
      5. แผลชอนลึก เช่น ถูกยิงหรือถูกแทง ลักษณะบาดแผลปากแผลแคบแต่ลึก เวลาทำความสะอาดต้องทำให้ถึงก้นแผล นำสิ่งแปลกปลอมที่อยู่กับแผลออกให้หมด

การทำความสะอาดแผล แบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ

    1. การทำแผลสะอาด ทำในแผลสะอาดไม่มีการอักเสบติดเชื้อ เช่น แผลผ่าตัดที่มีการเย็บผิวหนังมีวิธีการทำโดยใช้ แอลกอฮอลล์ 70% ทำความสะอาดผิวหนังรอบๆ บริเวณบาดแผล ไม่ใช้น้ำยาใดๆ ทาบนผิวหน้าของบาดแผล แต่ถ้ามีก้อนเลือดค้างอยู่หน้าแผลให้ใช้สำลีชุบน้ำต้มสุก หรือชุบน้ำเกลือเช็ดออก หลังจากนั้นจึงใช้ก็อซที่สะอาดปราศจากเชื้อปิดลงบนบาดแผล และติด พลาสเตอร์
    2. การทำแผลที่มีการติดเชื้อ มีวิธีการทำเช่นเดียวกับแผลสะอาด แต่ภายหลังเช็ดทำความสะอาดรอบๆ บาดแผลแล้วให้ใช้สำลีชุบน้ำต้มสุก หรือน้ำเกลือเช็ดทำความสะอาดภายในแผล และใช้ ผ้าก๊อซชุบน้ำเกลือปราศจากเชื้อ หรือน้ำยาอื่นๆ ตามแพทย์สั่งวางบนแผล และปิดแผลด้วยผ้าก็อซที่แห้งปราศจากเชื้อ

น้ำยาต่างๆ ที่ใช้ทำแผล

    1. แอลกอฮอลล์ 70% ใช้เช็ดผิวหนังบริเวณแผล และรอบๆ แผล เพื่อลดจำนวนเชื้อโรคที่อยู่ตาม ผิวหนัง
    2. ทิงเจอร์เมอร์ทิโอเลท ใช้ทำความสะอาดผิวหนังใช้ใส่แผลสด แผลถลอก
    3. ยาแดง ใช้ใส่แผลสด หรือแผลถลอก
    4. ยาเหลือง ใช้ใส่แผลเรื้อรัง
    5. น้ำเกลือ ใช้สำหรับล้างบาดแผล หรือเช็ดทำความสะอาดภายในแผลเปิด มีข้อดีคือไม่ทำให้แสบขณะล้างแผล

หลักสำคัญในการทำแผล

    1. ไม่ทำแผลในช่วงเวลาที่ผู้ป่วยรับประทานอาหาร
    2. เครื่องใช้ทุกอย่างที่จะถูกต้องบาดแผลต้องทำให้สะอาด
    3. ล้างมือก่อน และหลังทำแผล
    4. ให้ทำแผลที่สะอาดก่อนเสมอ

การดูแลผู้สูงอายุที่มีรูเปิดทวารหนักทางหน้าท้อง (Colostomy)

    1. การทำความสะอาดช่องเปิดของลำไส้ และผิวหนังรอบๆ
    2. 4-5 วันแรกหลังผ่าตัด ทำความสะอาดเหมือนการทำแผลแบบเปิดก็คือ เช็ดทำความสะอาดรอบๆ บาดแผลโดยใช้ 70% แอลกอฮอลล์ ภายในแผลเช็ดด้วยน้ำเกลือ หรือน้ำต้มสุก

      7-10 วัน หลังผ่าตัดจะเริ่มมีอุจจาระออกให้ใช้สำลีสะอาด หรือไม้พันสำลีชุบน้ำต้มสุกเช็ดทำความสะอาดช่องเปิดของลำไส้ และผิวหนังรอบๆ แล้วซับให้แห้ง ปิดด้วยถุงรองรับอุจจาระ

      6-8 สัปดาห์ รูเปิดจะมีขนาดคงที่ ระยะนี้ทำความสะอาดด้วยน้ำ และสบู่อย่างอ่อน แล้วซับให้แห้ง ทุกครั้งที่เปลี่ยนถุง ขณะอาบน้ำทำความสะอาดเหมือนการล้างทวารหนักธรรมดา ขณะอาบน้ำไม่ต้องปิด ถุงรองรับอุจจาระ น้ำก็ไม่สามารถเข้ารูเปิดได้

    3. การปิดถุงรองรับอุจจาระ
    4. เมื่อทำความสะอาดช่องเปิดลำไส้ และผิวหนังรอบๆ แล้ว ให้ปิดด้วยถุงรองรับอุจจาระเพื่อป้องกัน ผิวหนังรอบๆ สัมผัสกับอุจจาระการเลือกขนาดของปากถุง พยายามตัดให้ปากถุงกว้างกว่ารูเปิดลำไส้ประมาณ ½ เซนติเมตร ลอกกระดาษที่ติดกับแผ่นกาวเหนียวออก ปิดปากถุงให้แนบกับผิวหนังใช้นิ้วกดรอบๆ ทางเปิดของลำไส้ให้แน่น โดยกดจากด้านล่างขึ้นมาด้านบนขณะติดถุง พยายามไล่ลมที่มีค้างในถุงออกให้มากที่สุด เวลาติดควรพิจารณาถึงท่าทางของผู้ป่วยในการลุกนั่ง หรือเดินโดยพยายามให้ถุงรอบรับอยู่ตามแรงโน้มถ่วงของโลก

h h h h h h h h h h h h h h h

 

บรรณานุกรม

นันทา เล็กสวัสดิ์. 2541. การปฏิบัติการพยาบาลในหอผู้ป่วยศัลยกรรม. เชียงใหม่ : คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ประทิน ไชยศรี. 2544. การเตรียมผู้ป่วยเพื่อทำการผ่าตัดเปิดช่องทวารใหม่. เชียงใหม่ :ดาราวรรณการพิมพ์

สุปาณี วศินอมร. (บรรณาธิการ.) 2533. การพยาบาลพื้นฐาน/แนวคิด และการปฏิบัติ.พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ. ดีแอลแอส.